اعجاز شاهنامه فردوسی

[sk1382]

چــو ایــن نــامــور نــامــه آمـد بـبـن

ز من روی کشور شود پـر سخـن

از آن پــس نـمـیـرم که مـن زنــده​ام

کـه تـخـم سخن مـن پـراكنـده ​ام

هر آنکس که دارد هش و رای و دین

پـس از مـرگ بـر مـن کـنـد آفرین

[sk1382]

[media]http://img01.picoodle.com/img/img01/8/5/25/f_FerdowsiTomm_d3f9eda.jpg[/media]

[sk1382]

نادر شاه بزرگ نیز پس از نجات ایران زمین چنین گفت :

شاهنامه فردوسی خردمند، راهنمای من در طول زندگی بوده است



چنین است رسم سرای سپنج ............... نـمـانـی درو جــاودانـه مـرنــج

نـه دانـا گـذر یابد از چـنـگ مـرگ ............... نه جنگ آوران زیر خفتان و ترگ

اگر شاه باشی و گر زرتشت ............... نهالی ز خاکست و بالین ز خـشـت

چنان دان که گیتی ترا دشمن است ............... زمین بستر و گور پیراهن است

اگر چرخ گردان کشد زین تو............... سرانجام خشت است بالین تو

دلت را به تیمار چندین مبند ............... پس ایمن مشو از سپهر بلند

تو بیجان شوی او بماند دراز............... حدیثی دراز است چندین مناز

[sk1382]

حکیم فردوسی خود توصیه می کند که تو هرگز این نوشتار من را دورغ مدان زیرا او می دانست که تمامی نوشتارش برگفته شده از متون کهن پهلوی ساسانی و اوستایی باستانی است :


تو این را دروغ و فسانه مدان ............... به یکسان روش در زمانه مدان

از او هـرچـه اندر خورد با خرد ............... دگـر بــر ره رمـز مـعـنـی بــرد

[sk1382]

فردوسی از یورش سپاه تازی به ایران که شهرها و روستاها را یکی پس از دیگری ویران می کردند ناخشنود است و به سختی از آن خرده می گیرد:


چـنـیـن گشت پـرگـار چــرخ بـلـنـد .................... که آیـد بـر ایـن پــادشـاهـی گـزنـد ( ساسانی )

ازیــن زاغ سـاران بـی آب و رنــگ .................... نه هوش و نه دانش نه نام و نه ننگ ( اعراب )

[sk1382]

تاسف از سرنگونی شاهنشاهی کهن و باستانی ساسانی :

به ایـرانـیـان زار و گـریـان شـدم ............... ز سـاسـانـیـان نـیـز بریان شدم

دریغ آن سروتاج وآن تخت و داد ............... دریغ آن بزرگی و فر و نژاد

کزین پس شکست آید از تازیان ............... سـتـاره نگردد مـگـر بر زیـان

بریـن سـالـیـان چـار صـد بگـذرد ................ کزین تخمه گیتی کسی نسپرد

[sk1382]

ایرانیان تلاشهای بسیاری برای حفظ یزدگرد سوم را انجام دادند ولی شوربختانه موفق نشدند :

که من با سپاهی بسختی درم ............... به رنج و غم و شوربختی درم

چو گیتی شود تنگ بر شهریار.................. تو گنج و تن وجان گرامی مدار

کز این تخمه ی نامدار ارجمند .................. نماندست جز شهر یا ر بلند

بکوشش مکن هیچ سستی بکار............... که چون او نباشد دگر شهریار

ز ساسانیان یادگار اوست و بس ................ کزین پس نبینند ازین تخمه کس

دریغ آن سر و تاج وآن مهرو داد ................... که خواهد شدن تخم شاهی بباد

[sk1382]

چون تخت شاهنشاهی ایران که مرکز تمدن و هنر آسیایی بوده است با منبر اعراب بادیه نشین یکی می شود عاقبت کار ملت ایران تیره و تار خواهد شد :


چو با تخت منبر برابر شود ............... همه نام بوبکر و عمر شود

تبه گردد این رنجهای دراز ................. نشیبی درازست پیش فراز

نه تخت و نه دیهیم بینی نه شهر .............. ز اختر همه تازیان راست بهر

چو روز اندر آید به روز دراز ................. شود ناسزا شاه گردن فراز

بپوشد ازیشان گروهی سیاه .............. ز دیبا نهند از بر سر کلا

به رنج یکی دیگری برخورد ................. به داد و به بخشش هسی ننگرد

ز پیمان بگردند و از راستی .................... گرامی شود کژی و کاستی

پیاده شود مردم جنگجوی .................. سوار آنکه لاف آرد و گفتگوی

رباید همی این از آن آن ازین ................. ز نفرین ندانند باز آفرین

نهانی بتر زآشکارا شود ................. دل شاهشان سنگ خارا شود

بداندیش گردد پدر بر پسر................. پسر بر پدر همچنین چاره گر

شود بنده ی بی هنر شهریار.............. نژاد و بزرگی نیاید به کار

به گیتی نماند کسی را وفا ................ روان و زبانها شود پر جفا

ازایران واز ترک و از تازیان ................. نژادی پدید آید اندر میان

نه دهقان نه ترک و نه تازی بود ................ سخن ها به کردار بازی بود

همه گنجها زیر دامن نهند ................. بمیرند و کوشش به دشمن دهند

چنان فاش گردد غم ورنج و شور................ که رامش به هنگام بهرام گور

نه جشن ونه رامش نه کوشش نه کام ................ همه چاره و تنبل و ساز دام

زیان کسان از پی سود خویش ................. بجویند و دین اندر آرند پیش

[sk1382]

تاریخ ملی ایرانیان

نخستین منت بزرگی که فردوسی بر ما دارد احیا و ابقای تاریخ ملی ماست. هرچند جمع آوری این تاریخ را فردوسی نکرده و عمل او تنها این بوده است که کتابی را که پیش از او فراهم آمده بود به نظم آورده است ولی همین کافیست که او را زنده کننده آثار گذشته ایرانیان بشمار آورد. چنانکه خود او این نکته را متوجه بوده و فرموده است:

عجم زنده کردم بدین پارسی

و پس از شماره اسامی بزرگانی که نام آنها را ثبت جریده روزگار ساخته می فرماید :


چون عیسی من این مردگان را تمام .............. سراسر همه زنده کردم بنام

[sk1382]

داد و دهش در اندیشه ی ایرانی از بزرگ ترین نیکویی ها بوده است، چنان که فردوسی بزرگ درباره ی فریدون، یکی از بزرگ ترین و ارجمندترین شاهان شاهنامه، می فرماید:

فریدون فرخ فرشته نبود ................. ز مشک و ز عنبر سرشته نبود
به داد و دهش یافت این نیکویی ......... تو داد و دهش کن فریدون تویی