داستان های کهن ادبیات پارسی

[sk1382]

از دفتر اول مثنوی معنوی



قصه آنکس که در یاری بکوفت از درون گفت کیست
آن گفت منم
گفت چون تو توی در نمی*گشایم هیچ کس را از یاران نمی*شناسم که او من باشد برو


دوستی بر در خانهءمعشوق رفت و در زد .

معشوق گفت:کیستی؟

گفت :من

معشوق گفت : خانه تنگ است ، دو من در این خانه نمی گنجد و برو فرصتی برای چنین ناپخته ای ندارم ، ناپخته را جز آتش فراق چه چیز دیگری میتواند پخته کند و از دو گانگی جدا سازد؟

آن درمانده رفت و سالی در سفر بود و در فراق معشوق از آتش عشق سوخت.

آن سوخته پخته شد و به کمال رسید و برگشت.باز دور و بر خانه معشوق به گردش پرداخت .با صد ترس و ادب در زد،مواظب بود که لفظی خلاف ادب از دهانش بیرون نیاید.

معشوق گفت:کیست که در میزند؟

آن شخص گفت:ای دلبر دم در هم ، تویی.

معشوق گفت:چون منی ، وارد شو

آن یکی آمد در یاری بزد

گفت یارش کیستی ای معتمد

گفت من ، گفتش برو هنگام نیست

بر چنین خوانی مقام خام نیست

خام را جز آتش هجر و فراق

کی پزد کی وا رهاند از نفاق

رفت آن مسکین و سالی در سفر

در فراق دوست سوزید از شرر

پخته گشت آن سوخته پس باز گشت

باز گرد خانه*ی همباز گشت

حلقه زد بر در بصد ترس و ادب

تا بنجهد بی*ادب لفظی ز لب

بانگ زد یارش که بر در کیست آن

گفت بر در هم توی ای دلستان

گفت اکنون چون منی ای من در آ

نیست گنجایی دو من را در سرا

[sk1382]

پارسایی شب هنگام به بربط زنی مست می رسد و بربط زن در عالم بی خودی گریبان او را می گیرد و بربط خویش را بر سر پارسامرد می شکند. روز بعد مرد مشتی سکه نقره به نزد بربطی می برد و به او می دهد و می گوید: سر من بهبود یافته است ، اما بربط که وسیله امرار معاش توست شکسته است ).این سکه ها را بگیر و سازی تازه تهیه کن. نکته جالب توجه مدارای بزرگوارانه پارساست که راضی نیست مطربی از نظر او گناهکار، دچار تنگی معیشت شود! سعدی دنباله داستان را در همین جا رها کرده و به عهده تخیل خواننده وانهاده است.



یکی بربطی در بغل داشت مست

به شب بر سر پارسایی شکست

چو روز آمد آن نیکمرد سلیم

بر سنگدل ، برد یک مشت سیم

که دوشینه معذور بودی و مست

تو را و مرا بربط و سر شکست

مرا به شد آن زخم و برخاست بیم

تو را به نخواهد شد الا به سیم