تاريخ :
شنبه 11 خرداد 1387
در تعریف «پورتال» که در فارسی به آن «درگاه» می گویند اینطور آمده است: «پورتال مجموعه ای از سیستم های ترکیبی است که کار یافتن اطلاعات را برای کاربران ساده می کند.» به عبارت دیگر پورتال ها، سایت هایی هستند که کاربران اغلب در مراجعه به اینترنت اول به سراغ آنها می روند و به کمک این سایت ها به سرویس ها و اطلاعات مورد نظرشان دسترسی پیدا می کنند.
در پورتال ها اغلب همه نوع اطلاعات و سرویس اینترنتی پیدا می شود. از اخبار گرفته تا سرویس های ایمیل، انجمن ها و گروه های اینترنتی، خرید و فروش اینترنتی، اطلاعات طبقه بندی شده، اتاق های گفت وگو و موتور جست وجو.
تعریف دانش نامه ویکی پدیا درباره پورتال که به آن اشاره اینطور کامل می شود: «هدف از تمامی این برنامه ها تنها ایجاد آسودگی و ایجاد حس اجتماع برای کاربران است و ایجاد این اعتماد در کاربران که به جای این که در سراسر وب به دنبال اطلاعات بگردند و به تنهایی تکه های پازل را پیدا و سوار کنند از پورتال استفاده کرده و سفر خود را از آنجا آغاز کنند. بنابراین در این حالت پورتال یک سرویس با ارزش را برای جلوگیری از هدر رفتن وقت کاربران فراهم می کند.»
بدون شک معروف ترین سایت با این ویژگی ها در بین کاربران فارسی زبان، سایت یاهو است.
یاهو که صفحه خانگی بسیاری از کاربران اینترنتی است امکانات گسترده ای به مخاطبانش ارائه می دهد که فقط اشاره به آنها یک مقاله جداگانه را می طلبد. پورتال های متعدد جهانی و ایرانی که در سال های اخیر راه اندازی شده اند هنوز نتوانسته اند برای ایرانی ها جای یاهو را بگیرند و به استناد آمارهای «الکسا»، سایت یاهو پرمراجعه ترین سایت در بین کاربران ایرانی است.
اقبال بالای کاربران ایرانی به پورتال های جهانی از جمله یاهو و استفاده گسترده از خدماتی نظیر سرویس ایمیل و گروه های اینترنتی، طبیعی بود که ایرانی ها را هم به فکر راه اندازی سایت های مشابه بیندازد تا بخشی از این ترافیک عظیم را نسیب خود کنند.
در این میان اول بخش خصوصی بود که بازی را شروع کرد و بعد نوبت به دولت رسید که طبق معمول با تاخیری چند ساله وارد این عرصه شود. ورودی که پرسروصداتر از بخش خصوصی بود، اما ظاهرا دستاورد و نتیجه آن تاکنون کمتر از حد انتظار بوده است.
سه «پورتال ملی» برای یک «ایران»
اولین بار چند سال پیش بود که یکی از معاونان سازمان صداوسیما از راه اندازی پورتال ملی توسط این سازمان خبر داد.
مصاحبه آن مقام مسئول و بودجه کلانی که برای راه اندازی پورتال ذکر کرده بود(45 میلیارد تومان) سروصدای زیادی به پا کرد و انتقادات فراوانی در بین کارشناسان برانگیخت. البته هیچ وقت مشخص نشد که سرانجام این طرح و بودجه ای که ظاهرا صرف آن شده است به کجا رسیده و چند ماه بعد تنها اعلام شد سایت ایران سیما (
www.iransima.ir) که آرشیو بخشی از برنامه های صداوسیماست بخشی از این طرح بوده است.
اگر از ادعاهای عجیب و غریب مسئولان فنی سازمان صداوسیما بگذریم که گاه و بیگاه در گفت وگوهایشان وعده راه اندازی پورتال های ملی با بودجه های کلان را مطرح می کنند، جدی ترین پورتالی که دولت به طور مستقیم تاکنون راه اندازی کرده «پورتال ایران» است.
شهریورماه سال ۱۳۸۶ بود که رسانه ها با پوشش خبری گسترده از راه افتادن پورتال ملی ایران (
www.iran.ir) خبر دادند. وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات که از طرف هیئت وزیران متصدی راه اندازی پورتال واحد دولت الکترونیکی بود، اجرای پورتال را انجام داد.
هر چند مطبوعات همان روزها از وجود سایت دیگری در داخل دولت خبر دادند که آن هم عنوان پورتال ملی را یدک می کشید. ظاهرا سایت دیگر زیر نظر معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری به آدرس (
www.Iranmardom.ir) پیش از سایت پورتال ایران راه اندازی شده و فعالیت می کرده است.
به این ترتیب شمار پورتال های مدعی «ملی» بودن در ایران به سه می رسد.
در اینجا نگاهی دقیق تر به پورتال ملی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات می اندازیم که این روزها حدود هشت ماه از شروع به فعالیتش می گذرد و ظاهرا جدی ترین پروژه دولت در زمینه پورتال هاست.
افتتاح پورتال «ملی»تر ایران
راه اندازی پورتال ایران در شهریورماه با شدیدترین انتقادات از جانب کارشناسان و رسانه های غیردولتی همراه بود. محصول ارائه شده در سطحی بود که برخی از آن به عنوان یکی از کارهای ضعیف دولتی در حوزه فناوری اطالاعات در سال های اخیر یاد کردند.
در واقع آنچه به عنوان پورتال ملی در سطح رسانه ها مطرح شد سایت ساده ای بود که لینک های مفید فارسی اینترنت را گردآوری کرده بود. برخی به کنایه عنوان «لینکدونی ملی» یا «لینکستان ملی» را توصیف کننده بهتری برای سایت دانستند.
صفحه اول سایت ظاهر فریبنده ای داشت. عناوین پرشماری از قبیل بانکداری الکترونیکی، پلیس و انتظامات، خودرو و حمل و نقل، زمین و مسکن، مشاهده و پرداخت قبوض و خدمات پستی، بیننده را در نگاه اول امیدوار می کرد که بالاخره سایتی مناسب در حوزه دولت الکترونیکی راه اندازی شده که همه این خدمات را به صورت آنلاین و یکپارچه ارائه می کند. اما فاصله این امیدواری تا ناامیدی تنها یک کلیک بود.
تمام عناوینی که به آنها اشاره شد، نه بخش های مختلف سایت که تنها صفحاتی بودند که در آنها تعدادی لینک گردآوری شده بود. مثلا در صفحه بانکداری الکترونیکی لیست بانک های کشور به همراه آدرس وب سایت آنها قرار داد شده بود!
در بخش پلیس و انتظامات، لینک سایت های مربوط به نیروی انتظامی، در بخش آب وهوا لینک به سایت سازمان هواشناسی و به همین ترتیب!
اما عبدالمجید ریاضی، معاون فناوری اطلاعات در وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، تنها دو روز پس از افتتاح پورتال ملی در مقام دفاع برآمد و از حدود یک میلیون نفر مراجعه به این سایت در عرض دو روز خبر داد.
همچنین در پاسخ به انتقادات روزهای نخست نسبت به وضعیت پورتال ملی گفته می شد که این امکانات فاز اول پورتال است و به زودی دستگاه های دولتی ملزم به ارایه بخشی از سرویس های خود در این سایت خواهند شد.
پورتال ایران در چه حالی است؟
هشت ماه از زمان راه افتادن پورتال ملی ایران زمان خوبی برای قضاوت در مورد این پروژه پر سروصدای دولتی است.
به نظر می رسد وعده های مطرح شده در مورد استقبال گسترده کاربران از این سایت و همچنین ارائه خدمات سایر دستگاه های دولتی به صورت یکپارچه از این سایت هنوز در سطح قابل قبولی تحقق نیافته است.
آمار جدیدی در مورد تعداد بازدیدکنندگان این سایت و همچنین جایگاه آن نسبت به سایر سایت های فارسی به صورت رسمی منتشر نشده است، اما به کمک برخی ابزارهای اینترنتی می توان به جایگاه تقریبی این سایت در بین کاربران ایرانی پی برد.
آمارهای سایت «الکسا» نشان می دهد رتبه سایت ایران.آی آر در بین کاربران ایرانی ۵۸۶ است. یعنی پورتال ملی ایران حدودا پانصدمین سایت اصلی مورد مراجعه کاربران ایرانی است.
هرچند آمار ابزار «الکسا» به طور دقیق وضعیت سایت ها را نشان نمی دهد و گاهی از خطا برخوردار است، اما حتی با پذیرش احتمال درصد خطایی بالا هم به هیچ عنوان چنین جایگاهی نمی تواند شایسته سایتی باشد که عنوان «پورتال ملی» ایران را یدک می کشد.
همچنین مقایسه این سایت، با سایت های تقریبا مشابهی که وضعیت «شبه پورتالی» دارد هم نشان می دهد که ایران.آی آر در میدان رقابت با اینگونه سایت ها هم هنوز توفیق چندانی نیافته است. نموداری که در این صفحه مشاهده می کنید به کمک ابزار «الکسا» ترسیم شده است و وضعیت رشد سایت ایران.آی آر طی شش ماه گذشته در مقایسه با سه سایت «شبه پورتال» ایرانی دیگر (گویا، آفتاب و تبیان) را نشان می دهد.
تصویر به اندازه کافی گویاست و احتیاجی به شرح بیشتر ندارد.
شروع ارائه خدمات الکترونیکی آنلاین
وعده ارائه خدمات دولت الکترونیکی به صورت یکپارچه در پورتال ملی هنوز هم تحقق نیافته است. هرچند به تازگی پورتال ایران با همکاری شرکت پست جمهوری اسلامی، سازمان بورس اوراق بهادار و وزارت آموزش و پرورش بخش هایی برای ارائه خدمات الکترونیکی آنلاین در سایت راه اندازی کرده است.
براین اساس کاربران اینترنتی می توانند از طریق پورتال ایران با ارائه شماره تلفن، از کدپستی شان مطلع شوند. همچنین با دانستن کدپستی محل سکونت می توانند به فهرست بانک ها و یا مدارس موجود درآن منطقه پستی دسترسی پیدا پیدا کنند.
ارائه شاخص های اصلی بازار بورس اوراق بهادار در زمان فعالیت پست هم از دیگر خدمات جدید پورتال ایران است.
بخش های فوق امکانات مناسبی هستند و در روند تکمیل پورتال ملی قدمی رو به جلو محسوب می شود. اما این خدمات تنها نمونه های بسیار کوچکی هستند از آنچه یک پورتال ملی می تواند و باید ارائه دهد.
پورتالی که هنوز «لینکستان» است
از ویژگی های اصلی هر پورتال را یکپارچگی در ارائه خدمات و ایجاد تمرکز برای دسترسی به سرویس های گوناگون می دادند.
اگر قرار بود تنها لینک های دیگر سایت های دولتی در این سایت قرار داده شود، همان عنوان کنایه آمیز «لینکستان ملی» بیشتر برازنده آن بود و نه «پورتال ملی».
اگر در شروع به کار پورتال ملی، فرصت محدود دو ماه برای راه اندازی پروژه می توانست بهانه ای نسبتا قابل قبولی برای توجیه نواقص کار محسوب شود، حالا پس از گذشت قریب به هشت ماه نمی توان به راحتی از کنار کاستی های برطرف نشده این پروژه ملی گذشت.
همانطور که اشاره شد در ماه های اخیر چند بخش کوچک برای ارائه خدمات الکترونیکی مستقیم از طریق سایت راه اندازی شده است، اما سرعت تکمیل سایت و راه اندازی فازهای وعده داده شده بسیار پایین است و با این اوصاف ممکن است کامل شدن پروژه پورتال ملی ده ها سال طول بکشد.
پورتالی که هنوز « لینکستان » است 
