بسياري از ما تاكنون نام VOIP1 را شنيده*ايم اما اين فناوري چيست؟ VOIP يا پروتكل صوت روي اينترنت، روشي جهت تبديل سيگنال*هاي صوتي آنالوگي كه شما در يك مكالمه تلفني عادي مي*شنويد به داده*هاي ديجيتالي است كه قادر هستند تا به وسيله شبكه اينترنت به هر كجا منتقل شوند. VOIP مي*تواند يك اتصال استاندارد اينترنتي را به روشي براي برقراري يك تماس كم هزينه تلفني تبديل كند. اين فناوري امروزه تحول بزرگي را در دنياي سامانه**هاي تلفني پديد آورده است.
سامانه استاندارد تلفن: سوئيچ مداري
سوئيچ*مداري ابتدايي*ترين سيستم*هاي به كار رفته در شبكه*هاي تلفن طي 100 سال اخير است، تماس*هايي كه داخل چنين شبكه*اي برقرار مي*شود يك خط تلفن را به واسطه ارتباط دو نقطه مختلف اشغال مي*كند. بدين طريق تماس*هاي برقرار شده را يك مدار مي*نامند. اين روش اساس شبكه*هاي تلفني سوئيچ عمومي يا (PSTN) است. حال روند برقراري يك تماس در چنين شبكه*اي را مرحله به مرحله بررسي مي*كنيم
1- مشترك گوشي را برداشته و منتظر شنيدن بوق آزاد (شماره*گيري) مي*ماند. (دريافت اين بوق نشانگر اين است كه مشترك مي*تواند با شماره*گيري يك ارتباط را برقرار كند.)
2- مشترك اعداد شماره تلفن موردنظر را شماره*گيري مي*كند.
3- تماس براساس ارقام شماره*گيري شده و از ميان سوئيچ*هاي مركز تلفن به مقصد موردنظر هدايت مي*شود.
4- تماس در مسير خود، خطوط تلفن مبدا و مقصد و بخشي از سوئيچ*هاي محلي بين راه مشغول مي*نمايد.
5- تلفن مقصد (شماره*گيري شده) زنگ خورده و توسط طرف مقابل پاسخ داده مي*شود.
6- پس از پايان گفت*وگو و مكالمه طرفين گوشي گذاشته شده و تماس قطع مي*شود.
7- پس از قطع ارتباط (گذاشتن گوشي) مدار بسته شده و خطوط مبدا و مقصد آزاد مي*شوند.
براي مثال اگر طرفين 10 دقيقه با تلفن گفت*وگو كنند در طول اين مدت مدار ميان تلفن به طور پيوسته و مداوم باز مي*ماند همچنين اگر كاربري از شهري به شهر ديگري تماس برقرار كند در تمام طول اين مسير (فاصله دو شهر) سوئيچ*ها و خطوط تلفن ميان مبدا و مقصد تا پايان مكالمه به طور اختصاصي در اختيار آن دو قرار گرفته و مشغول خواهند بود، بر اين اساس مشتركين بايد هزينه قابل توجهي را بپردازند چرا كه شخص تماس گيرنده كيلومترها سيم مسي خطوط تلفن بين شهري را براي 10 دقيقه تحت انحصار خود گرفته و مشغول كرده است.
اگر مبناي خطوط تلفن را فيبرهاي نوري درنظر بگيريم، در چنين حالتي مكالمات ديجيتالي شده طرفين در هر سوي خط (ارسال و دريافت) با نرخ سرعتي برابر 64 kb بر ثانيه منتقل مي*شود، كه در مجموع براي هر دو طرف معادل 128 (kbps) است.
در اين نوع ارتباط هنگامي كه يكي از طرفين صحبت مي*كند طرف ديگر به آن گوش مي*دهد. به اين معني كه در هر زمان تنها نيمي از ارتباط فعال است و عملا نيم ديگر ظرفيت ارتباطي به هدر مي*رود، به علاوه در هر مكالمه تلفني بخش قابل توجهي از طول زمان مكالمه را سكوت (هيچ يك از طرفين صحبتي نمي*كنند) تشكيل مي*دهد.
اما در سامانه VOIP قادريم تا بسته*هاي2 ديجيتالي را كه تنها حاوي مكالمات طرفين است روي خطوط تلفن ارسال كنيم و از ارسال پيوسته داده*ها (شامل كل زمان مكالمات و سكوت ميان آنها) جلوگيري كنيم. اين امر اساس كار شبكه*هاي سوئيچ تلفني بسته را تشكيل مي*دهد.
بنابراين شبكه*هاي تبادل داده نمي*توانند از سيستم سوئيچ مداري استفاده كنند، بلكه برخلاف آنها كه ارتباط را به طور پيوسته برقرار مي*سازند، طول هر ارتباط به شكل منقطع و براساس حجم داده**هاي تشكيل*دهنده هر بسته تعيين و برقرار مي*شود، اين روند به شكل زير انجام مي*شود:
1- رايانه مبدا (فرستنده) داده*ها را به شكل بسته*هاي كوچك درآورده و يك نشاني كه بيانگر مشخصات مقصد مورد نظر است به آن الصاق مي*كند.
2- هر بسته شامل اطلاعاتي است كه مي*تواند از فايل*هاي موسيقي، تصوير، متن و يا نامه الكترونيكي تشكيل شده باشد.
3- رايانه فرستنده هر بسته را براي نزديك*ترين روتر موجود در شبكه ارسال مي*كند، روتر فوق نيز پس از دريافت بسته آن را به نزديك**ترين روتر به رايانه مقصد، منتقل كرده و از آنجا براي رايانه مقصد ارسال مي*شود.
فناوري VOIP از روش پيش*گفته براي ارائه خدمات تلفني بهره مي*برد. VOIP مزاياي زيادي نسبت به سامانه*سوئيچ*مداري دارد. براي مثال انتقال چندين مكالمه همزمان روي يك خط تلفن و كاهش هزينه براساس كاهش طول زمان مكالمه از مزاياي فوق هستند چنان*چه اگر يك مكالمه را از طريق خط تلفن عادي در شبكه سوئيچ*مداري به مدت 10 دقيقه برقرار كنيم، بايد هزينه 10دقيقه مكالمه را پرداخت كنيم اما در مقابل يك تماس تلفني مشابه درسامانهVOIP تنها 5/3 دقيقه از 10 دقيقه فوق را دربر خواهد گرفت و كاربر تنها هزينه 5/3 دقيقه را مي*پردازد از طرفي زماني برابر 5/6 دقيقه از 10 دقيقه، خط تلفن آزاد است بنابراين، خط اين ظرفيت را خواهد داشت كه دو يا چند مكالمه همزمان روي آن انجام گيرد.
جهت دسترسي و استفاده از خدمات VOIP روش*هاي مختلفي وجود دارد كه به آنها اشاره مي*كنيم:
1- ATA3: ساده*ترين و معمول*ترين راه استفاده از خدمات VOIP استفاده از يك دستگاه ATA است. در اين روش رابطه يك تلفن معمولي با رايانه و شبكه اينترنت به وسيله يك تطبيق دهنده برقرار مي*شود. در حقيقت يك دستگاه ATA نوعي مبدل آنالوگ به ديجيتال است كه سيگنال*هاي صوتي آنالوگ را از گوشي تلفن دريافت كرده و پس از تبديل آنها به اطلاعات ديجيتالي روي اينترنت به سمت مقصد ارسال مي*كند. اغلب شركت*هاي خدمات دهنده VOIP براي استفاده از اين روش، دستگاه مبدل را به رايگان در اختيار مشتركين قرار مي*دهند و تنها هزينه خدمات را دريافت مي*كنند.
2- تلفن*هاي IP4: اين تلفن*هاي مخصوص، درست مانند گوشي*هاي معمولي داراي صفحه ارقام شماره*گيري و اجزاي مشابهي هستند اما آنها به وسيله سخت*افزار و نرم*افزارهاي خود مستقيما با يك روتر در ارتباط*اند و به كاربران امكان تماس مستقيم روي اينترنت را بدون نياز به رايانه مي*دهند.
3- تماس رايانه به رايانه5 : شايد اين روش ساده*ترين راه برقراري يك تماس VOIP باشد كه كاربران كمترين هزينه را براي تماس*هاي راه دور مي*پردازند. در اين روش مشتركين برحسب نوع دسترسي به شبكه تنها هزينه خدمات دسترسي را خواهند پرداخت و تماس*ها چه راه دور و چه نزديك هيچ هزينه اضافي ديگري را به وي تحميل نمي*كنند.
شركت*هاي فراهم آورنده خدمات تلفن VOIP تمامي تماس*هاي ارسالي و دريافتي را در نقاطي جمع*آوري كرده و سپس از يك دروازه «IP» به سوي مقاصد مختلف ارسال مي*كنند. گروه تحقيقاتي فورستر تعداد كاربران خانگي خدمات VOIP در آمريكا تا آخر سال 2006 را نزديك به پنج ميليون نفر تخمين زده است و مهمترين انگيزه گرايش كاربران به اين خدمات را هزينه پايين و انعطاف*پذيري و تنوع خدمات ارائه شده مي*داند.
به واسطه خدمات VOIP كاربران قادرند تا يك تماس را از هر محلي كه به شبكه دسترسي دارند برقرار كنند. تجار و كساني كه زندگي و كسب و كارشان با سفرهاي گوناگون همراه است بدين طريق مي*توانند در هر نقطه*اي از جهان كه به شبكه دسترسي دارند، تماس*هاي خود را برقرار كنند. به علاوه شركت*هاي فراهم آورنده خدمات تلفني VOIP، به همراه خدمات معمول خود امكاناتي را نيز به عنوان ارزش افزوده ارائه مي*كنند كه برخي از آنها عبارتند از نمايشگر شمارة تماس گيرنده، شماره*گيري مجدد خودكار، انتظار مكالمه، كنفرانس تلفني، انتقال مكالمه و صندوق پست صوتي كه در مورد اخير، كاربر مي*تواند تماس*هاي وارده به صندوق پست صوتي را به وسيله اينترنت بشنود و يا يك فايل صوتي را به عنوان پيام خوشامدگويي به صندوق صوتي خود ضميمه كند. پس از دريافت پيام*هاي صوتي از طرف اشخاص تماس گيرنده، رسيدن پيام به وسيله يك نامه الكترونيكي به اطلاع كاربر مي*رسد.
پي*نوشت*ها:
1- Voice Over Internet Protocol
2- Packet
3- Analog telephone adaptor
4- IP phone
5- Computer- to- computer
صداي ديجيتالي با Voip 
